De provincie Noord-Holland steunt dit jaar onderzoeken naar vier kastelen van Noord-Holland. Met moderne technieken gaan wetenschappers op zoek naar de geheimen van de kastelen Brederode, Assumburg, Ter Wijc en Aelbrechtsberg.
Veel kastelen verdwenen
Ooit stonden in Noord-Holland naar schatting 80 kastelen. Nu staan er nog maar 5, al dan niet als ruïne of gerestaureerd bouwwerk. In het landschap zijn op verschillende plaatsen nog opgemetselde funderingen te ontdekken. Soms is er alleen nog maar een vlak of hobbelig terrein te zien, waar de resten van een kasteel zouden moeten/kunnen liggen.
Veel kasteelterreinen zijn inmiddels aangemerkt als archeologisch (rijks)monument en kunnen niet zomaar even met graafwerk beter onderzocht worden. Maar gelukkig kunnen archeologen dankzij moderne technieken ook zonder te graven de fundamenten onderzoeken. De provincie Noord-Holland heeft heel veel kennis in huis over kastelen in Noord-Holland, maar vindt het belangrijk die kennis aan te vullen door oude onderzoeken uit te laten werken en/of aanvullend onderzoek te laten doen.
Oud en nieuw onderzoek
De afgelopen jaren heeft de provincie al een aantal terreinen laten onderzoeken. Oude opgravingsresultaten werden met nieuwe data opnieuw bekeken wat verrassende nieuwe inzichten heeft opgeleverd. Promovendi Nancy de Jong en Rob Gruben voeren het inhoudelijk deel van de onderzoeken uit. Ze richten zich met name op de strategische overwegingen van de kastelenbouwprogramma’s van graaf Willem II (1227-1256), tevens koning van het koning van het Heilige Roomse Rijk en diens zoon graaf Floris V (1254-1296) in Noord-Holland.
Veel aandacht is er ook voor de geschiedenis en ontwikkeling van het vierkante kasteel in Nederland. Verder wordt het begrip ‘kasteel’ in samenhang met de omgeving onderzocht, alsmede haar functie, die veel uitgebreider was dan tot dusver wordt aangenomen. Met de kennis van nu worden zaken opnieuw bekeken en met geofysische technieken, uitgevoerd door geofysicus Ferry van den Oever, worden de kastelen uitvoeriger onderzocht dan ooit. Het onderzoek bij de Ruïne van Brederode heeft al plaatsgevonden, de andere kastelen volgen de in de loop van 2021.
Brederode; authentiek kasteel of restauratiefantasie?
De Ruïne van Brederode is het oudste rijksmonument van ons land en wordt al sinds 1862 gerestaureerd en onderzocht. Ook aan deze ruïne heeft restauratie-architect Pierre Cuypers (1827-1921) gewerkt. Sinds die tijd zijn onnoemelijk veel archeologische sporen uitgewist, met als gevolg dat hele generaties onderzoekers hun tanden stuk bijten op dit kasteel. Over de bouwtijd van Brederode zijn de wetenschappers het niet eens. Sommigen nemen aan dat het kasteel rond 1282 gebouwd moet zijn door Willem van Brederode (1226-1285), maar er zijn tot op heden geen stukken metselwerk gevonden die tot in die tijd terug gaan.
Wel liggen er geglazuurde tegeltjes uit de periode van Willem van Brederode die oorspronkelijk behoorden tot een mozaïekvloer in de hoofd- en kapeltoren. Toch hoeft dit niet te bevestigen dat het kasteel ook daadwerkelijk in die tijd gebouwd is, want de tegels kunnen net zo goed aangebracht zijn tijdens een van de vele restauraties. Nu zijn er vooral resten te zien van een kasteel dat na een beleg in 1351 gebouwd werd en vooral gerestaureerd werd na 1450.
Nancy de Jong en Rob Gruben hebben onderzoek gedaan op het voorterrein van Brederode, waar in de loop der jaren veel scherven zijn aangetroffen die afkomstig lijken te zijn uit het einde van de 12e en het begin van de 13e eeuw. Ondanks die vroege vondsten is het voorburchtterrein echter nooit onderzocht. De Jong en Gruben hopen in een latere fase van hun onderzoek meer duidelijkheid te krijgen over de exacte omvang van het kasteel en de bouwtijd.
kopfoto: Twitter/@BrederodeInfo / @LucydePagter
